Deutsch

Mektuplara toplu bakιş

Canan eskiden beri yanιnda konuşacak biri olsun ister. Canι sιkιlιnca aĝlar, gönlü hoş olunca agular. Hele ben veya Oktay onun agulamasιna eşlik edince keyfi iyice yerine gelir. Onuncu ayιndan itibaren "mamama", "dadada" gibi bir hecenin yinelenmesinden oluşan sözcükleri söylemeĝe başladι. "Babbabba" dediĝi gün dünya Oktay'ιn olmuştu. Babaannesi bizdeyken kιsa zamanda "nennenne" demesini öĝrendi. Ninesinin yüreĝinin yaĝι eriyordu duydukça.
"Ah, dilini yesin senin ninen. Nereden de öĝrenmiş?" diyordu.
Canan söylenenleri anlamaya ve "atta", "hoppa" gibi melodisi kulaĝιna hoş gelen sözcükleri tekrarlamaya erken başladι. Bunda babaannesinin onunla büyük insan gibi kouşmasιnιn büyük payι var. Biz de her fιrsatta - banyosunu yaptιrιrken, altιnι temizlerken, emzirirken, mama yedirirken - onunla konuşarak bir iletişim içinde olduk. Söylenenleri anlamasa bile sesimizin tonundan anlamιnι çιkarabiliyor. Üzüntülü müyüz, sevinçli mi, yoksa bir şeye mi kιzdιk; duygularιmιzι rahatlιkla iletebiliyoruz. Yumuşak bir sesle okşar gibi konuşmak, ona güven veriyor. Uyuturken, uyanιnca, bir odadan ötekine geçerken, yabancι insanlarιn yanιnda usul usul, sevecen bir şekilde konuşarak korkularιnι azaltιyoruz; Canan bizim yakιnιnda olduĝumuzu algιlayιp rahatlιyor.

Acaba çocuĝumuz konuşabilse bize neler sorardι?

Nelerden hoşlandιĝιnι, neleri sevmediĝini öĝrenebilirdik o zaman. Ama konuşamadιĝιna göre siz kendinizi çocuĝunuzun yerine koyarak aynι sorularι kendinize yöneltebilirsiniz.
- Neden canιm sιkιlsa da mumya gibi hep yatmak zorundayιm?
- Niye beni kucaĝa alιp biraz gezdirmiyorsunuz?
- Niçin doymuş olsam da bu mamayι bitirmek zorundayιm?
- Bu yaşlι kadιn da kim? Niye illa beni kucaĝιna alιp öpmek istiyor? Ne kadar korkunç!

Canan konuşmayι bizden duyarak taklit yoluyla öĝreniyor. Kulaklarι iyi duymayan bir çocuk konuşmayι öĝrenemez. Eĝer çocuĝunuz sesinize tepki göstermiyorsa sizi göremediĝi bir anda bir çιngιrakla veya ellerinizi biribirine çιrparak bir ses çιkartιn. Sesin geldiĝi yöne bakmιyorsa mutlaka bir doktora göstermek gerekir.
Canan agulamaĝa başlayιnca biz de onunla bir süre özendirmek için bebek diliyle konuşmuştuk. Kιzιm basit sözcüklerin melodisine kendini kaptιrιp onlarι tekrarlayιnca biz de bu oyuna katιlιyorduk. Ama sözcükleri anlamaya başlayιnca yanlιş öĝrenmesin diye doĝru konuşmaya başladιk. Örneĝin "atta atta" dediĝinde "kιzιm, gezmeye mi gitmek istiyorsun? Gel gidelim," diyorum ki, doĝrusu da bilinç altιna yerleşsin. "Bu, bu!" dediĝinde, "Su mu istiyorsun?" diyerek su veriyorum. Çocuĝun konuşma denemelerini desteklemek, onu sabιrla dinlemek gerekir. Israrla yanlιşlarιnι düzeltmek öĝrenme şevkini kιrabilir. Çocuk, duya duya soyut sözcüklerle somut cisimler arasιnda bir ilinti olduĝunu kavrar. "Bardak" dediĝimizde bardaĝι elimize alιp göstermek, onun belleĝinde bardak kavramιn bardak görüntüsüyle birleşmesini saĝlar ve masa üzerindeki başka bir cisimle karιştιrmasιnι engeller.
Büyükanne ve büyükbabalar genelde torunlarιnιn konuşmasι konusunda çok aceleci olurlar. "Çocuk bir yaşιna geldi; nine, dede demiyor," diye yakιnιrlar. Her çocuĝun kendine göre bir zamanlamasι vardιr. Bazιlarι erken başlar, sonra yavaşlar. Bazιlarι geç başlar, ama sonradan açιlιr.
Sözcüklerin anlamι ve melodisi beni büyülüyor. Dile karşι hep meraĝιm olmuştur. Bizim evde hep Türkçe konuşulmasιna raĝmen okula başladιĝιmda kιsa zamanda Almanca öĝrendim ve bugün kusursuz konuşuyorum. Oktay da benim gibi burada doĝmuş büyümüş, ama şivesinden yabancι olduĝu hemen anlaşιlιyor. Onun Türkçesi benimkinden iyi. Türkçe dil oyunlarιnι, bulmaca ve bilmeceleri çok seviyor. Her akşam evde Türkçe gazetenin çapraz bulmacasιnι çözüyor. Tamamιnι çözebildiĝi zaman mal bulmuş gibi seviniyor.
Bir pazar günü annemlerle oturmuş, çay içiyorduk. Ben börek açmιştιm. Konumuz: Canan'a Türkçe mi öĝretelim, Almanca mι?
"İkisini de öĝrenecek," dedi babam. "Bir dil bir insan, iki dil iki insan dememişler boşuna. Elimde olsa kuş dili bile öĝrenirdim."
Ve bu sözün üzerine bize kιsa bir masal anlattι.

Hayvanlarιn dili

Fakir bir dul kadιnιn oĝlu olan Osman, padişahιn kιzιyla evlenmek istiyormuş. Padişah ona kulaĝι işaretli kιrk tavşan verir, ormana götürüp otlatmasιnι ve kιrkιnι da geri getirmesini ister. Ama ormanda tavşanlar dört bir yana daĝιlιrlar, Osman onlarla bir türlü başa çιkamaz. O sιrada dikenli bir gül aĝacιna takιlιp kalmιş bir yιlan görür. Hayvancaĝιz kendini kurtarmak için çιrpιndιkça daha çok yaralanmaktadιr. Osman baltasιnι çιkarιr ve yιlanι kurtarιr. Meĝer bu yιlanlarιn kraliçesi şahmeran'mιş. Osman'ιn derdini dinleyince hemen dilinin altιndan bir tιlsιm çιkarιp Osman'a verir.
"Bu tιlsιmι dilinin altιna yerleştir, o zaman ne söylesen her hayvan senin dilinden anlar," demiş.
Tιlsιmla da olsa tavşanlara sözünü dinletmek, Osman'ιn epeyce zamanιnι almιş. Tavşan dilinde sözcüklerin anlamι insan dilindekinden başkaymιş. Ama sonunda bu işi becermiş. Ne zaman ortalιkta kulaĝι işaretli bir tavşan görse hemen: "şeker!" diye baĝιrιyormuş ve hayvan zιnk diye olduĝu yerde duruyormuş. Yani şeker tavşan dilinde dur anlamιna geliyormuş. Kιrk tavşanιnι bir araya toplayιnca "tuz!" diye baĝιrmιş. Tavşanlar hoplaya zιplaya yola koyulmuşlar. Kιrk tavşanla gelen Osman'ι gören padişahιn kιzι, hayvanlara sözünü geçirebilen bu delikanlιya hayran kalmιş ve hemen oracιkta evlenmişler.
"Tatlι dil yιlanι deliĝinden çιkarιr," dedi annem.
"Ama kem söz de kem gözden beterdir," dedi babam. "Yalnιz dil bilmek yetmez. Atalarιmιz boşuna eline, beline, diline sahip ol dememişler."
Biz böyle konuşurken Canan annemin kucaĝιnda oturuyordu. Babam: "Ver biraz da Naci dedesi sevsin," diyerek Canan'ι aldι. Dedesi onunla konuşmaĝa başlayιnca bizim kιzιn keyfi iyice yerine geldi, gülücükler saçmaya başladι. Bir ara çaylarι tazelemeĝe mutfaĝa gittim. Elimde bardaklarla geldiĝimde baktιm, dedesi eĝilmiş, Canan'ιn kulaĝιna bir şeyler fιsιldιyor. Benden başka herkes ne dediĝini anlamιş olacak ki, hepsi başlarιnι kaldιrιp bana baktιlar. Afalladιm. Anneme döndüm:
"Ana, Naci dede ne dedi Canan'a?" diye sordum. Annem güldü:
"Ne diyecek? Annesine benzemiş, çok güler yüzlü ve neşeli, dedi." Çaylarι daĝιttιm. Oktay'ιnkini verirken bir de baktιm, alnιnι kιrιştιrmιş, düşünüyor. Neye canι sιkιldι acaba? Biz çaylarι içerken o usulca yerinden kalktι, çekmeceden bir kaĝιt kalem alιp bir şeyler çizmeye başladι. Yerine oturduĝunda, ne oldu bilmem, sevinçten aĝzι kulaklarιna varιyordu. Annemler gittiĝinde aĝzιnι aradιm.
"Sen elinde bardaklarla içeri girdiĝinde ne dedin?" diye sordu.
"Bilmem. Yanlιş bir söz mü ettim?"
"Hayιr, hayιr! Tam aksine. Çok güzel bir şey söyledin: Ana, Naci dede ne dedi Canan'a?"
"Bunun neresi güzel?"
"Harikulade! Enfes! Eşine az rastlanιr bir cümle."
Ben saygι gereĝi babamιn adιnι aĝzιma almam. Canan'a gönderme yaparak babamdan şaka yollu Naci dede diye söz etmiştim. Acaba bu mu Oktay'ιn garibine gitmişti?
"Yok, yok, deĝil!" diye karşι çιktι. "Bu cümlenin çok özel bir yanι var. Kιrk yιl düşünsen aklιna gelmez."
"Gelirse ne vereceksin?" Kιzmιştιm biraz.
"Bak, Hülya'cιĝιm!" dedi Oktay. "Bu cümleyi ender kιlan özelliĝini bulabilirsen seni yemeĝe götürürüm."
"Söz mü?"
"Söz. Yeni bir lokanta açιlmιş. Herkes çok övüyor. Bu bilmeceyi çözebilirsen Canan'ι annenle evde bιrakιp bir akşam gideriz."
Çoktan beri baş başa yemeĝe çιkmamιştιk. Kafayι yormaĝa deĝerdi doĝrusu. Oktay, alacaĝιn olsun. Ben sana göstermezsem! Ne yapιp edip çözeceĝim. Ama ne özelliĝi var ki bunun: Ana, Naci dede ne dedi Canan'a?

Çocuk şarkιlarι

Ertesi gün Canan'la uĝraşιrken de kafamda bu vardι. Canan dalgιn olduĝumu, onunla tam ilgilenmediĝimi hemen anladι, mιzmιzlamaĝa başladι. "Bak postacι geliyor", "kurbaĝacιk" ve "küçük Ayşe" şarkιlarιnι söyledim, hemen keyfi yerine geldi. Hele "arι vιz vιz"da o da söylüyormuş gibi sesler çιkarmaĝa başladι. Ben hiç Türkçe çocuk şarkιsι bilmiyordum. Annem Türkiye'den bir iki kaset getirmişti. Onlardan öĝrendim.
Canan uyuduktan sonra bir kaĝιda Ana, Naci dede ne dedi Canan'a? yazdιm. Baktιm, baktιm, bir özelliĝini göremedim. Akşam Oktay geldiĝinde sordum.
"Sen beni boşuna uĝraştιrmιyorsun ya? Bir ip ucu ver bari."
Biraz düşündü. "Pekiyi," dedi. "Noktalamaya aldιrma."
Bu ne demek olsa ki? Ertesi gün kaĝιdι önüme alιp aynι cümleyi noktasιz, virgülsüz yazdιm, ama yine bir şey çιkaramadιm.
Ana Naci dede ne dedi Canana
Bir süre kaĝιt bana baktι, ben de kaĝιda. Sonra Canan gelip "atta, atta!" demeĝe başladι. Bir çocuk, insanιn yaşamιnι tümüyle deĝiştiriyor. Eskiden alιş veriş, ev temizliĝi, mutfak ve ütü gibi işleri canιm ne zaman isterse yapardιm. Şimdi her şey Canan'ιn keyfine baĝlι. O izin vermezse bir iş yapιlmιyor. Bu baştan bana zor geldi, ama zamanla kolayιnι buldum. Yemek ve bulaşιĝι kιz uyurken yapmak daha iyi oluyor. Ütü ve ev temizliĝini Canan oynarken onunla konuşarak yapιyorum.
"Gezmeĝe mi gitmek istiyor benim güzel kιzιm?" deyip giydirdim, dιşarιya çιktιk. Canan az buz yürümeye başlayalι kendi başιna gezmeye merak sardι. Elinden tutup yürütüyor, yorulunca da arabasιna oturtuyorum.
Sokaĝa çιkιnca "aba, aba!" deyip çocuk bahçesine yöneldi.
"Aba" abla demek. Canan bununla çocuk bahçesinde onunla oynamaya can atan - kιz olsun, erkek olsun - tüm çocuklarι kastediyor.
"Kιzιm, ablalarla oynamak mι istiyorsun?" diye sordum, ama Canan'ιn beni yanιt-layacak zamanι yoktu. Almιş başιnι, bir o yana bir bu yana yalpa vurarak su kokusu almιş atlar gibi çocuk bahçesinin yolunu tutmuştu. O yaşta bir çocuk, bir tek sözcüĝü tam bir cümle anlamιnda kullanιyor. "Aba" sözü, "çocuklarla oynamak istiyorum", "çocuklar nerede?", "ben o çocuklarι çok seviyorum" anlamlarιna gelebileceĝi gibi, çocuk bahçesinde aĝlayarak yanιma geldiĝinde "çocuklar beni salιncaĝa bindirmiyor", "o çocuklara çok kafam kιzιyor" anlamlarιna da gelebiliyor. Parkta parmak kadar çocuklar biribirlerine "pis", "hayvan", "eşek" diye küfrediyorlar. Canan‘da onlardan böyle laflar öĝrenir, diye korkmuyor deĝilim. Çocuk iyiyi kötüyü bilmiyor, ister istemez öĝrenecek. Eh, biz öĝrenmedik mi? Nedenini açιklamadan yasaklamak, çocukta aşιrι meraĝa ve hatta kaygι ve korkuya yol açabilir.

Konuşma konuşa konuşa öĝrenilir

Canan istediĝini anlatamayιnca veya yanlιş anlaşιlιnca öfkeleniyor. Ne kadar zor bir şey derdini anlatamamak! Çoĝu zaman çocuĝun ne demek istediĝi duruma göre rahatlιkla anlaşιlabilir. Ben, gerek evde oynarken, gerek parkta gezerken ne yaptιĝιmιzι anlatιyorum ki, kulak dolgunluĝu olsun. "şimdi ayakkabιlarιnι giydiriyorum, parka gideceĝiz" veya "soĝan soyuyorum, yemek yapacaĝιm" gibi basit cόmlelerle, elimdeki soĝanι, bιçaĝι göstererek anlamasa da anlιyormuş gibi konuşarak alιştιrma yapιyoruz. Bιçaĝι görünce "anne, uf!" diyor. Ben de "evet, kιzιm, bιçakla parmaĝιmι kesmiştim, çok acιmιştι," diye yanιtlιyorum.

Konuşma insana doĝuştan vergi deĝildir, zamanla ve çaba göstererek öĝrenilir, alιştιrmalarla geliştirilir. Çocuk bunu kimden öĝrenecek? Elbette ki anne ve babasιndan. Kendini iyi ifade edebilme, yaşamda başarιlι olmak iηin vazgeçilemez bir yetenektir. Bu yeteneĝin temelleri çocuk yaşta atιlιr.

Canan'ιn bazι sözcükleri yarιm yamalak da olsa tekrarlamaya çalιşmasι beni çok mutlu ediyor. O da evde oyuncaklarιyla oynarken kendi kendine konuşuyor, her yaptιĝιnι bildiĝi bir kaç sözcükle anlatmay çalιşιyor.

Eve döndüĝümüzde yorulmuştum. Canan daha oynamak istiyordu.

"Akşam baban gelince onunla oynarsιn," dedim. Canan da babasι hemen geliyor sandι, kapιya doĝru gitti. "Sonra gelecek, akşama" dedimse de anlamadι. Bu yaşta çocuk daha zamanι algιlayamιyor. Saĝlιk dairesindeki doktorun söylediĝine göre sonra, önce, yarιn, akşama gibi sözcükleri iki ile üç yaşlarι arasιnda anlamaĝa başlayacakmιş.

Bir dil, bir insan

Oktay eve geç geldi. Mesai yapmak zorunda kalmιştι. Canan uyumuştu bile. Yemeĝimizi sessizce mutfakta yedik.

"Ne oldu? Buldun mu?" diye sordu yemekte. Ne gezer?

"Bir ip ucu daha veriyorum," dedi. "Boşluklara boş ver."

"Sen böyle bilmece gibi konuşarak benim kafamι daha çok karιştιrιyorsun," diye kιzdιm. Ertesi gün sözcüklerin arasιndaki boşluklarι kaldιrιnca ortaya şu çιktι:

AnaNacidedenedediCanana

Bu da pek bir şeye benzemiyordu doĝrusu. Kaĝιdι da yanιma alarak Canan'la dιşarι çιktιm. Parkta Alman çocuklar Almanca konuşunca Canan hiç yadιrgamιyor. En geç okula başlayιncaya kadar Almanca'yι sökmesi gerek. Oktay'la uzun uzun düşündük, acaba kιzla hem Türkçe, hem Almanca konuşup ikisini de çekirdekten öĝretsek mi? Aile danιşma merkezindeki danιşman bayan böyle bir durumda ikimizin de çocukla her iki dilde birden konuşmamasιnι, bir dil, bir insan ilkesine göre birimizin sadece Almanca, diĝerinin de sadece Türkçe konuşmasιnι salιk verdi. Bu özellikle anne ve babanιn birinin Türk, diĝerinin Alman olmasι durumunda tavsiye edilirmiş. İki dilliliĝin yararlarι saymakla bitmez. Çocuĝun iki ayrι dille, iki ayrι kültürle tanιşmasι, yaşlι nesilden kopmadan her iki dilde de bir arkadaş çevresi kurmasι kendine güvenini arttιrιr, etkinlik alanιnι genişletir ve daha başka dil öĝrenmesini de kolaylaştιrιr. Böyle yapsaydιk, benim Almancam Oktay'ιnkinden daha iyi olduĝu ve çok rahat Almanca okuyup yazabildiĝim için ben Canan'la yalnιzca Almanca konuşmak zorunda kalacaktιm. Bu da bana zor geldi. İki dillilik konusunda çok kararlι olmak gerekirmiş. Bir Türkçe, bir Almanca konuşmak çocuĝu şaşιrtιrmιş. Ailenin her iki dilde de bir çevresi olmasι şartmιş. Sonunda vazgeçtik. Önce ana dilini güzel öĝrensin, sonra Almanca‘yι yuvada öĝrenmeye başlar diye düşündük. Danιşman da bunu daha iyi buldu. Bulabilirsek iki dilli bir yuvaya vermemizi tavsiye etti. Türkçeden Almanca‘ya geçişte zorluk çekmez, okula kadar Alman çocuklarιna yetişirmiş. İki dilli bir yuvada hem Almanca‘yι hem Türkçe‘yi gayet iyi öĝrenebilirmiş. Bazιlarι, Almanca‘sι yeterli olmasa da çocuk öĝrensin diye ille Almanca konuşmaya çalιşιyor. Hatta bazιlarι ise iki dili biribirine karιştιrιyor. Örneĝin:

"Haydi, Jacke'ni giyde Spielplatz'a gidelim," diyorlar.

Özellikle ilk dört yaşιnda çocuĝun iki dilin ayrι diller olduĝunu bilmesi ve en azιndan birini katιşιksιz anlayιp konuşabilmesi uzmanlara göre çok önemliymiş. Ondan sonra öteki dili de daha kolay öĝrenirmiş.

Oktay eve neşeli geldi. İşleri iyi gitmiş, erken paydos yapmιştι. Söz yine bilmeceye geldi.

"Allah'ιn hakkι üçtür. Son bir ip ucu daha veriyorum," dedi. "Büyük yaz."

Ertesi sabah tüm harfleri büyük yazdιm.

ANANACİDEDENEDEDİCANANA

Ee, ne oldu ki? Hiç bir şey. Aman Allahιm, meraktan çatlayacaĝιm. O sιrada telefon çaldι: Nalan.

"Üfff! Canιm sιkιldι. Biraz içim açιlsιn diye aradιm," dedi.

Akşam olunca güneş nereye gider?

Nalan'ιn büyük oĝlu Hakan dört yaşιnda. Devamlι konuşuyor, bιkmadan usanmadan sorular soruyor. Ben Canan konuşsun diye gözünün içine bakιyorum, Nalan da Hakan biraz sussun diye.

"Sabahtan akşama kadar saçma sapan sorular soruyor," dedi Nalan. "Bulutlar nereden gelirmiş? Arabalar niye bu kadar hιzlι gidiyormuş? Buzdolabιna neden buzdolabι denirmiş?"

"Oĝlun akιllι olacak," dedim. "Her şeyi öĝrenmeĝe meraklι."

"Ben nereden bileyim bunlarι? Bizi canιmιzdan bezdiriyor bu sorular. Sonunda Özcan ansiklopedi aldι, bilmediĝimiz şeyleri bakar, kendimiz de öĝrenmiş oluruz diye."

Günün birinde mutlaka Canan da her şeyi öĝrenmek isteyecek ve beni sorularιyla bunaltacak. Bu istek çok doĝal. O zaman "daha küçüksün, anlamazsιn," deyip savsaklamaktansa elimizden geldiĝi kadar bir cevap vermeĝe çalιşmak en iyisi. Çocuk, soru sormak için uygun bir zaman beklemez. Tam sohbetin koyu zamanιnda sincaplarιn kuyruĝunun neden uzun olduĝunu öĝrenmek isteyebilir. Bu durumda çocuĝu terslememek gerekir. Tatlι bir dille "biraz bekle" deyip sözü bitirmek ve ardιndan çocuĝun sorusunu yanιtlayarak sohbete kaldιĝι yerden devam etmek en uygunudur. Eskiden çocuklarιn büyüklerin lafιna karιşmasι, konuşmayι bölmesi terbiyesizlik sayιlιrdι. Günümüzde çocuĝun saatler süren bir aile ziyaretinde hiç lafa karιşmamasι beklenemez.

"Bu çocuĝun sorularι bitmeyecek," diye yakιndι Nalan. Umarιm bitmez. İnsanιn öĝrenme meraĝι beşikten mezara kadar sürer, derler. Soru soran bir çocuk öĝrenmekte, ruhsal ve zihinsel olarak gelişmektedir.

Biz böyle konuşurken ben de el alιşkanlιĝιyla habire önümdeki kaĝιda Nalan'ιn adιnι karalιyordum. Önce küçük harflerle, sonra el yazιsιyla ve bir de tüm kaĝιdι kaplayacak şekilde büyük büyük harflerle yazdιm. NALAN. Aaa! Ne çιktι ortaya öyle?

"Nalan!" dedim heyecan içinde. "Senin adιnι tersinden okuyunca yine Nalan oluyor, biliyor musun?"

"Haklιsιn!" dedi Nalan kιsa bir duraksamadan sonra. "Hiç farkιna varmamιşιm. Hayret vallahi. Nereden gözüne çarptι?"

Yavaş yavaş her şey gün ιşιĝιna çιkmaĝa başlamιştι. Telefonu kapadιktan sonra kaĝιdιn üzerindeki büyük harflerle yazιlι cümleyi, tersinden başlayarak ve boşluklarla noktalama işaretlerini gerektiĝince yerleştirerek yeniden yazdιm. Ortaya ne çιktι dersiniz?

ANA, NACİ DEDE NE DEDİ CANAN'A?

Evet, bilmeceyi çözmüştüm. Sevinçten öyle bir havaya sιçradιm ki, Canan bile şaşιrdι. Yerimde duramιyordum. Hemen Canan'ι giydirip çocuk bahçesine koştum. Sinan da oradaydι. Çocukçaĝιz seyrek insan arasιna çιkιyor, kekelediĝi için olsa gerek, öbür çocuklarla pek oynamιyordu. Merak etmiş, günün birinde doktora sormuştum.

Bir çocuk neden kekeler?

Her çocuk konuşma öĝrenirken geçici olarak kekeleyebilir. Konuşmayι saĝlayan yüzden fazla dil ve çene kaslarιnιn hepsini biribiriyle uyum içinde kullanmasιnι Öĝrenmek kolay deĝildir. Ayrιca dÜşünce de dilin hareketinden daha hιzlιdιr. Dolayιsιyla çocuk düşündüĝü kadar çabuk konuşmaĝa çalιşιp o heyecanla kekeler. Çocuĝun kendine güvenini zedeleyecek şekilde onu azarlamaz, sabιrla dinlerseniz, gelişmeye baĝlι bu doĝal kekemelik zamanla geçer. "Yavaş konuş! Kekeleme!" diye baskι yaparsanιz daha çok heyecanlanabilir, utancιndan içine kapanabilir ve geçici kekemelik kalιcι kekemeliĝe dönüşebilir.

Bir de bir konuşma bozukluĝu olan gerçek kekemelik vardιr. Bu da çocuĝun heceleri kasιlarak tekrarlamasιndan, çenesinin, dudaklarιnιn titremesinden anlaşιlabilir. Çocuk, sözcük başιndaki heceleri uzatιr ve konuşurken nefes almakta güçlük çeker. Bu durumda çocuĝa sevecenlikle yaklaşιp onu bir uzmana göstermekte yarar vardιr. Erken teşhis, tedaviyi kolaylaştιrιr.

Akşam Oktay'ι daha merdivenlerde karşιladιm.

"Yemeĝimi isterim," dedim. Önce inanmadι.

"Tersinden okunuşu yüzünden okunuşunun aynιsι," dedim.

Oktay'ιn yüzü aydιnlandι.

"Aman ne iyi!" diye sevindi. "Senin sayende ben de güzel bir yemek yiyeceĝim. Gerçekten de çözdün bilmeceyi. Annene bir telefon et, bu hafta sonu bize gelip Canan'a dadιlιk edebilir mi?"

Niye edemiyecekmiş ki? Cumartesi günü erkenden geldi. Hemen giyinip çιktιk.

Kayιnvalidem Türkiye'ye döneli beri Oktay'la bir yere çιkamamιştιk. O akşamιn tadιnι iyice çιkardιk.

Yemekler gerçekten enfesti.